Olles guorahallama sáhttá viežžat olgešspálttas. Dás leat evttohusaid čoahkkáigeassu:
Boraspiret ja boazodoallu
Boazodoallu lea areála ealáhus masa boraspiret čuhcet eanemus. Riikkabeaivi lea mearridan unnimus- ja oassemihtuid dasa man ollu boraspiret sáhttet leat ja daid lávdamis Ruoŧas. Dat dagaha váttisvuođaid go dát mihttu biddjo ulbmillaš, doaibmi ja guhkesáiggi ekonomalaš boazodoalu vuostá. Odne ii gávdno bajimuš rádji man stuora vahágiid čearut galget gierdat. Riikkaidgaskasaš geatnegasvuođaid vuođul maid Ruoŧŧa lea dohkkehan sámi sámiid oassálastima nannet go mearrádusat dahkkojuvvojit, gierdilvuođa guorahallamis boahtá ovdán ahte ealáhusas ieš sáhttá buoremusat árvvoštallat man allat dahje vuollegis boraspiriid gierdilvuođadássi galgá leat.
Boazodoalu ja eará luonduriggodatealáhusaid buohtastahttin
Bohccot leat priváhta opmodagat. Nu go earáge šibihat, danin ii sáhte atnit daid luondduriggodahkan, maiguin ávkkástallá go luondu lea váldán iežas oasi, nu go bivddáhasat go daid bivdá. Jos fuođđu gilvalii bohccuiguin guohtoneatnamiiguin, de livččii vejolaš buohtastahttit boazodoalu luondduriggodatealáhusain nugo vuovdedoaluin. Muhto dat ii gusto go leat boraspiret gos ovttaskas olbmo oamit lea boraspire sálašin.
Gierdilvuođadási doaba
Gierdilvuođadási guorahallamis meroštallá boraspirevahágiid gierdilvuođadási ná "Alimus vahát dási, man sáhttá dohkkehit ahte ii uhkit ekologalaš, kultuvrralaš, sosiálalaš ja ekonomalaš ceavzilis boazodoalu".
Go buohtastahttá diliin go dat ovddit raporta dahkkui Evttohus ođđa buhtadusortnega hábmemii (1995-02-07), de mii diehtit ahte boraspiret spedjet eanet dál, boraspiriid lohku leat lassánan ja leat eanet indiviidat juohke čivgamis, ahte boraspiriidlogut leat lassánan ja speadjamat váikkuhit garrasit bohccobiergobuvttadeapmái, nu go dalle lei. Dasa lassin leat sisabahkkemat lassánan ja guohtoneatnamat leat juohkásan.
Vihtta proseantta gierdilvuohta
Dieđuid mielde mat odne leat, evttohit ahte alimus vahátmearri ii oaččo leat eanet go vihtta proseantta čearu boazologu (rehkenastojuvvon boazolohku njukčamánu 31. beaivve). Vihtta proseantta gierdilvuohta lea vuoitun sihke stáhtii ja boazodollui. Go márkanárvu buhtadusas maid stáhta máksá lea 32 miljovnna ruvnnu otná hatti mielde. Alimus boazologu vuođul, mii lea 280 000 bohcco ja ealuiguin mat dál de boazodoallu sáhtášii buvttadit 3 563 tonna bohccobierggu, badjelaš 2 000 tonna eanet go dál njuvvet, mii lea badjelaš 1 400 tonna.
Boraspiriid hálddašit nu ahte ii mana boazodoalu gierdilvuođadási badjel, de dat addá vejolašvuođaid guhkesáigi ceavzilis boazodollui, seammás go dahká vejolažžan boazodoalu ruđalaččat buhttet daid vahágiid maid boraspiret de facto dagahit.
Mihtidanvuogit
Govvet ja rehkenastit vahágiid maid boraspiret dagahit boazodoalloguovllus, de lea gierdilvuođadási guorahallan ovdánahttán málle maid NINA Norggas lea ráhkadan, mainna rehkenastá man stuorra riskka lea dasa ahte boraspiret goddet bohcco. Modealla lea ovdánahttojuvvon sámi árbevirolaš máhtu vuođul, das gos lea buoremus guođohit bohccuid guohtondili ektui, boraspiriid gávdnostupmi, eará hehttehusat ja sisabahkkemat. Dasa leat lasihuvvon inventerema bohtosat, boraspiriid speadjan ja eatnamiid viidodat. Dat rehkenastojuvvon vahágat modealla mielde verifiserejuvvo gierdilvuođadási ektui ja lea ovttas eará evttohuvvon mihtidanvugiid vuođđun gulahallamii Leanastivrra meannudeaddjiiguin.
Mihtidanlogut mat leat njuovvanstatistihka ja boazologuid vuođul mat evttohuvvojit leat:
- Misiid netto buvttadeapmi jagi loahpas
- Boazodoalu buvttadeapmi
- Misiid sohkabealli mat njuvvojuvvojit
- Njuovvandeaddu ja klasseriseren //slaktvikt och klassificering
Stuorra boraspiriid hálddahusláš doaibmabijut.
Gierdilvuođa guorahallamis evttohit čuovvovaš hálddahuslaš doaibmabijuid, vái boraspirevahágat eai mana badjel gierdilvuođadási:
- Boraspiriid liseansabivdu boazodoalloguovlluin hálddašuvvo ovttas čearuiguin, ja mas riskamodealla lea vuođđun ja guovlluide gos árvvoštallet ahte boraspiret dahke eanemus vahágiid.
- Ásahit guovlluid gos lea garrasit suodjaleapmi. Bidjat čielga njuolggadusaid suodjebivdui mii álkidahttá boraspiriid suoddjebivddu nugo guotteteatnamiin, ja ovdal ja maŋŋá guotteha.
- ÁÁsahit albbas liseansabivddu davvi hálddašanguovllus ja Eajra čearu guotteteatnamiin golggotmánus juovlamánnui.
- Ulbmillaš suodjebivdu getkkiin álggahuvvo máddodatmuddema várás boazodoalloguovllus. Jus čavčča liseansabivdu ii leat váikkuhan nugo lei jurddašuvvon, de berre addot lassi vejolašvuohta bivdit albasiid njukčamánus.
- Čearut ožžot vejolašvuođa suodjebivddu addit earáide.
- Lágalažžan dahkat seaktebivddu getkkiin ja ahte eanadoaimmahat guorahallá biebmanlága, ja iskat sáhttá go bohccuid geavahit seaktin.
Návddit leat dat boraspire mii dagaha stuorámus váttisvuođa boazodollui ja danne eai dohkket dan boazodoalloguovllus. Gierdilvuođadási dutkamis gáibidit váikkuhusguorahallama got lassáneaddji návdenálli váikkuha boazodoalu. Jođáneamos lági mielde ráhkadit konkrehta doaibmaplánaid ja váikkuhusguorahallama dasa got návddiid hálddašit boazodoalloguovllus. Eastadeapmin evttohuvvo ahte ásahit suodjeguovllu vai unnidit gumppet leavvama davás boazodoalloguvlui.
Fuođđovahátlága rievdadeapmi
Vai boazodoallu sáhttá vahát eastadandoaimmaid čađahit, de fertejit leat ekonomalaš eavttut. Gierdilvuođa guorahallan boahtá ovdán ahte vahát eastadan doaibmabijuid ii galgga váldit čearuid dábálaš boraspirebuhtadusas, nu go dál dahkko. Danin evttohuvvo guorahallamis fuođđovahátlága 3 § rievdadit ja ahte juolluduvvo jahkásaččat 5,1 miljovnna ruvnno eastadandoaimmaide, earret návde doaibmabijut.