Ruoŧaidahttináigodat
Eanaš vuorrasat sámit eai leat goassege oahppan lohkat ja čállit iežaset eatnigiela skuvllas. Ollus muitalit ráŋggáštusaid ja áitagiid birra maid vásihedje skuvllas go Davvi-Ruoŧa álbmot galggai ”ruoŧaiduvvot”. Álbmotskuvllas ii lean lohpi sámegiela hupmat skuvllaáiggis. Go vel nomadskuvllain ii lean sámegiella fágan. Sámemánát eai beassan oahppat lohka ja čállit iežaset gillii. Dat seamma dáhpáhuvai suomagielat álbmogiid Duortnosleagis.
Boarrásat buolva sámit geat hupmet sámegiela beaivválaččat geavahit ruoŧagiela go lohket ja čállát. Go mii ságastit alfabetiserema birra sámi oktavuođas, de ii mearkkaš ahte sámit leat analfabehtat, muhto dat eai leat beassan oahppat lohkat ja čállit iežaset gillii.
Giellamolsun
Dat buolva mas ledje unohis vásáhusat skuvlaáiggis, eanaš dain válljejedje ruoŧagiela hupmat iežaset mánáiguin. Ollus dain geat leat riegádan 60- ja 70-logus eai máhte sámegiela ”váikko galggašit”. Sis lea sámegiella eanet uhcit passiiva giellan. Dat lea hui váttis oahppat iežas giela ja ollus hupmet ”psykologaš cakkiid” birra. Danin lea dárbu oahppandoaibmabijuide ja ahte servodat buorredáhtolašvuođain doarju sin, sihke sámi ja ruoŧa servodagain. Stáhtas lea váldu ovddasvástádus dasa mii lea geavvan ovdalaš áiggi ja mii váikkuha sámiid otná beaivvi ain.
Sámegiela giellaláhka
Riikkaidgaskasaš vuoigatvuođat mearkkašit máŋgga dáfus ollu, maiddái giellaseailumii. Áššit nugo kultuvrralaš autonomiija, vuoigatvuohta iežas kultuvrii, gillii ja iešmearrideapmái iežas áššiide leat dagahan dan. Ovdamearka dasa lea Eurohpa ráđi nationála unnitloguid suddjen ja unnitlogu gielaid konvenšuvnna njuolggadusat, mat lea duogážin dasa ahte Ruoŧŧa ásahii unnitlogu giellalága. Dálá politihkalaš ja idealogalaš diliid ovdáneapmi dagaha ahte sámegiella seailu, muhto gáibiduvvo ahte Sámediggi oažžu eanet ruđa ja eará oasálaččat aktiivvalaččat barget dan ovdii ahte sámegiela geavaheapmi lassána.