Sierra sajádat
Giellalága ja unnitlogulága ulbmil suddjet nátionála unnitloguid, nannet sin vejolašvuođaid váikkuhit ja gielaid doarjut vai dat bissot eallin. Ruoŧas leat máŋga unnitlogugiela, muhto nationála unnitlogugielain leat earenoamáš suodji, go dát gielat leamaš guhká Ruoŧas ja oaivvildit ahte dat gullet ruoŧa kulturárbái. Mánáid kulturvrralaš identitehta galgá nannejuvvot go giella seailu mánáid bokte.
Manin sierra suodjalus?
Jurdagat ahte nationálastáhta mas lea okta giella bohccidii 1800-logus ("Ruoŧas mii ságastit ruoŧagiela"). Dál ain lea máŋgasii váttis ipmirdit ahte Ruoŧas leat unnitlogut mat háledit geavahit ja ovddidit iežaset gielaid. Dát gielat leat guhkes áiggi leamaš oaidnemeahttumin ja duvdojuvvon eret ja danin leat ge biestan sihke ságasteddjiid ja ságastanarenaid. Dat lea lossa ja váttes bargu ealáskahttit daid fas.
Ráđđádallan
Visot mearrádusa mat gusket náššuvnnalaš unnitloguide galgá suohkan áinnas váldit ovttasráđđádallamis unnitlogujoavkkuid ovddasteddjiiguin. Sáhttá váldit oktavuođa soames servviin dehe ásahit sierra čujuhusjoavkku.
Čuovvoleapmi ja čilgehus
Nuoraid- ja siviilaservodatáššiid eiseváldi ja Sámediggi leat ožžon bargun dárkkistit got nationála unnitloguid ja unnitlogugielaid láhka (2009:724) geavahuvvo hálddašaneiseválddiin. Ovttas soai čilgeba ruovttoluotta ráđđehussii (Bargomárkandepartemeanta) got láhka lea čuovvujuvvon, makkár doarjagat ja buohtalasti doaimmat leat čađahuvvon ja makkár gelbbolašvuođaloktendoaimmat leat čađahuvvon ja evttoheaba vejolaččat maiddái iežálágán ruhtavuoruhemiid.
Sivva manin lihkostvvá
Leanastivra ja Sámediggi dahkaba analysa čielggademiin suohkaniin ja eanadikkiin/guovlluin hálddahusguovlluin ahte leat golbma menestumi faktora:
- ahte doaimmas leat čielga ulbmilat ja čielga nanustupmi sihke politihkalaš ja doaimmalaš jođiheamis
- ahte gávdno čielga buohtastahtti funkšuvnna unnitlogudoaimma várás
- ahte gávdno doaibmi ovttasráđđádallan guoskevaš náššuvnnalaš unnitloguiguin
Gáibásusat álmmolaš ásahusaide
Ođđajagimánu 1. b. 2019 álggii láhkarievdadus doaibmat (2009:724) nationála unnitloguálbmogiid ja unnitlogugielaid láhka, oahpahusláhká (2010:800) ja sosiálabálvalusláhka (2001:453). Eiseválddiin, gielddain, skuvllain ja regiovnnain gáibiduvvo eanet.
Sámediggi sáhttá ráđiiguin, dieđihemiiguin ja eará áŋgiruššamiiguin doarjut eará hálddašaneiseválddiid lága heiveheamis.