Duohtavuohtakommisjåvnå moattejahkásasj barggo l dal ållånam, ja uddni mij duosstop båhtusav. Histåvrålasj biejvve l. Valla gäjnnosuorgen dal tjuodtjop. Dajna gå gatjálvis ij la dåssju mij la sjaddam. Gatjálvis la majt Svierik dahká gájkka diedoj ma li dal almoduvvam.
Gåktu gasskavuohta Svieriga stáhta ja sámeálmmuga gaskan galggá årrot duobbelij? Udnásj gasskavuohta ij dåjma. Ájnnasit ij sámeálmmugij dåjma.
Ájnas la javllat Duohtavuohtakommisjåvnå barggo ij la dåssju mijá histåvrå birra. Svieriga stáhta politijka båhtusa li ájn mijá siegen. Ja oase dajs struktuvrajs ma li buktám båhtusijt li ájn ájmon.
Garra bágoj javlav bággoassimilerim l ájn viesso, 2026. Garrasit la gal vájkudum mijá kultuvrav. Sáme máná máhtti nanos sámegielajn tjágŋat svieriga åhpadusvuogádahkaj ja de ålgus boahtet rasjep gielajn – jali giela dagi. Svierik ij ållida (ietjas) välgojt. Kommuvna e (agev) ållida lága rávkalvisájt. Máná e oattjo dav åhpadusáv masi siján la riektá. Dát ij gåtseduvá nuohkásit ja kommuvna ma e ållida ietjasa välgojt e ga oattjo nuoges tjuovvusijt. Ij la dåssju åhpadusássje. Le sáhka álmmuga máhttelisvuodas vaddet ietjas gielav boahtte buolvvaj.
Vuojnnep ietjá buojkulvisájt. Vuojnnep nuppástiddje struktuvrajt udnásj láhkaásadimen ja tjuottjudusán aj. Svierik ij la buktám ássat návddetjuottjudusáv mij suoddji návdijt ja sämmi märráj sámeálmmuga rievtesvuodajt ja ällosujtov. Ällobargge ietja enamus båhtusijt guoddi – ekonomalattjat, praktijkalattjat ja persåvnålattjat. Dasi duodden sebrudagán la guovtelágásj vuojnno ja mávsálvis; jus boahttsu gåddudalli návdijda de ij la sämmi vijor gå ietjá slihtura gåddudalli.
Maŋep ájgij lip aj gullam politijkalasj giellaanov sámij, ällosujto ja ällobarggij birra, mij muv vuojno milta ij lim árvvedahtte muhtem jage dán åvddåla. Bágojn la árvvo. Ájnnasit gå fámulasj ulmutja hålli.
Gávnnu dán ássjen histåvrålasj aktelasjvuohta mav hähttup duosstat vuojnnet. Svieriga stáhta l tjuolldám ja sieradam sámeálmmugav láhkaásadimijn. Båhtusa li tjiegŋalis háve, nuppástallam ja aktuvuohta. Ja båhtusa li ájn uddniga viesso. Moadda sáme e besa almmaláhkáj adnet ietjasa gielav, kultuvrav ja ednamijt. Dan diehti ep máhte sieradit histåvrå duohtavuodav Svieriga udnásj dagojs.
Nåv le Sámedikkijn aj. Sámeálmmuk manná jienastittjat. Válljip mijá åvdåstiddjijt ja válljip man politijkalasj guovlluj Sámedigge galggá barggat. Válljijiddje galggi máhttet vuorddet dåjmajådedibme, masi li jienastam, aj bässá ållidit sáme sebrudagá politijkalasj sidodav. Mavas uddni ij riek nåvti dåjma. Sámedikke álmmukválljim dåjmajådedibme hähttu mijá vuorodum ássjijn håladahttet Svieriga ráddidusáv – válljidum Svieriga ieneplåhkoálmmugis – vaj oadtjot mandáhtav, gåhtjodusáv ja ekonomalasj máhtukvuodav dajt tjadádittjat. Le demokráhtalasj gillar. Sámeálmmuk oadtju válljit ietjas åvdåstiddjijt, valla åvdåstiddjijn la ráddjidum máhtukvuohta tjadádittjat politjkav masi válljijiddje li jienastam.
Nåvti ep máhte joarkket. Ráddidusá stivrrim Sámedikkes – hebadimbrevaj, sierra gåhtjodusáj ja biednigahttemmärrádusáj baktu – ráddji sámeálmmuga politijkalasj máhttelisvuodajt. Sámedigge hähttu bessat sámeálmmuga parlamänntan doajmmat ja barggat sáme sebrudagá dárboj åvdås.
Svierik la Nuorttarijkajs maŋemus rijkka gånnå duohtavuohtakommisjåvnnå tjadáduvvá. Lep vuojnnám gåktu ietjá duohtavuohta- ja såbadimprosessa li jåhtuj biedjam rievddamijt. Dan diehti l stuorra vuorddaga.
Sámeálmmuk la dal gäjnnosuorgen vuorddemin. Mij dal sjaddá? Majt Svierik dahká gå duohtavuohta stáhta politijka båhtusijs la almoduvvam?
Miján li vuorddaga Svieriga ráddidussaj. Vuorddep fámulasj biedjamdagojt ja gájk åvdemusát ahte barggo álggá. Valla diehtep aj gåktu soajttá sjaddat gå almulattjat bajásválldá ja árvvaladdá sáme rievtesvuodajt. Gå stáhtalasj guoradusá almoduvvi, gå tjalmostahttá histåvrålasj rievtugahtesvuodajt jali gå sáme rievtesvuoda ja ávddadum ájálvisá ednama, resursaj ja äjgo birra li buohtalakkoj biejadum, de ulmutja murkesti, ja de ájnegasj sáme ilá álu boahttuji vassjáj, nihtojda ja illastimijda. Svieriga stáhta hähttu diehtet dav – ja gárvvidit vaj garrasit vuosstálasstet. Dajna gå dát ij la dåssju ájnegattjaj vuohke
Dán duogen la aj histåvrrå. Ieneplåhkosebrudahka l mälggadav oahppam Svieriga sebrudaktsieggima birra, gånnå sáme histåvrrå, sáme rievtesvuoda ja stáhta dago li álu årrum vuojnnemahttása jali bällásattjat gåvvidum. Gå dat gåvvidibme dal duosstu ietjá duohtavuodav de soajttá badjánit vuosteldibme ja moarre. Valla ájnegasj sáme e galga goassak dan diehti gierddat vasjev, nihtojt jali illastimijt. Dan diehti duohtavuohtaprosässa ij la dåssju ássje gånnå sámeálmmuga histåvrrå galggá dåbdåstuvvat. Duohtavuohta hähttu aj ieneplåhkosebrudahkaj åledit. Svierik hähttu duosstat giehttot ålles histåvråv ålles álmmugij. Le dárbbo jus galggap ietjá gasskavuodav vuododit sámeálmmuga ja Svieriga sebrudagá gaskan.
Sámeálmmuk la ráfálasj álmmuk. Ep la goassak doarrám. Lep rahtjam bágoj, tjállemijn, organiserima baktu gillum vaj gullut. Dát la bájnnám ålles sáme organiserimhiståvråv, 1800-jahkelågo maŋŋegietjes ja duobbelij. Organiserim sámij siegen bådij dassta gå láhkaásadibme ja sebrudakåvddånahttem vájkudij mijá viessomav, mijá ednamijt, gielajt ja mijá máhttelisvuodajt hábbmit iehtjama boahtteájgev.
Dat rájes gå Sámedigge ásaduváj dat ságastallam la sjaddam ájn vil vijddásattjan. Lep tjállám. Lep hållam. Lep guoradallam. Lep tjielggim. Lep mujttádahttám rievtesvuodajt ja Svieriga välggogisvuodav. Enamus la javladuvvam. Ållo l tjáleduvvam. Ja uddni vil ihkeva ájnas oasse duohtavuodas almoduvvá. Le dal muddo lávkkit. Le dal muddo barggagoahtet.
Vuorddep dav Svierigis – rijkka mij sihtá gáhttit ulmutjij riektáv, demokratidjav ja álmmukriektáv. Dat hähttu aj guosskat sámeálmmugij. Boahtte lávkke l guhkke. Sjaddá gássjelin, valla mån jáhkáv aj soajttá årrot álggo buorre vidjurijda.
Vuorddep oasev válldet loahppaárvvádallama gåhttjomijs ja oajvvadusájs. Sámedikken la gárvesvuohta válldet åvdåsvásstádusáv ja oassálasstet dan prosässaj. Sámedigge hähttu årrot diehttelis oasse boahtte bargos. Ij dåssju aktak gut oadtju vaddet vuojnov oajvvadusájda iehtjádijs, valla sámeálmmuga álmmukválljim orgána, gäjno hábbmima guovddelin åvddålijguovlluj.
Mij hálijdip aktan barggat vaj hábbmit ådå boahtteájgev sámeálmmugij – boahtteájgge gånnå mijá rievtesvuoda vieleduvvi, gånnå mijá giela bessi sjaddat, gånnå mijá kultuvrra bässá åvdeduvvat ja gånnå sámeálmmuk oadtju almma máhttelisvuodajt ietjas sebrudagáv hábbmitjit.
Duohtavuohta l almodum. Sámeálmmuk tjuodtju gäjnnosuorgen ja vuojnná galbav mij vuoset gäjnnuj rievtugisvuohtaj, ájnna gäjnno mav Ráddidus máhttá ulmusjláhkáj vádtset ja duobbelij tjuovvot.
Låhpalattjat sidáv stuor vájmulasj gijtov vaddet gájkka sámijda gudi li giehttum ietjasa giehtojt. Dijá viessomgiehtto l boados politijkas mav stáhta l adnám sámij vuosstáj. Dijá giehto guoddi dán guoradallamav, da li guoradallama vájmmo ja siello.
Sidáv aj gijttet Duohtavuohtakommisjåvnåv, dijáv gudi álgijda, dijáv gudi hiejtijda ja diedon aj dijáv gudi lihpit årrum fáron udnátjij. Dát ij la årrum dábálasj stáhtalasj guoradallam, valla nåv gåk bruvkku sáme ássjij, ienep gájkas. Gijtto gájkat berustimes dán guoradallamij. Sámedikken lip gárvvasa lávkkit ja vuorddep buorre aktisasjbargov ådå ráddidusájn.