Odne oažžut loahppabohtosa, barggu máŋgga jagi barggus maid Duohtavuođakommišuvdna Sámi álbmoga várás lea dahkan
Dát lea historjjálaš beaivi.
Muhto vuosttažettiin galgat mii dahkat dehálaš mearrádusaid.
Ášši ii leat dušše dat mii lea dáhpáhuvvan. Ášši lea maid Ruoŧŧa áigu dahkat dáiguin dieđuiguin, mat leat boahtán ovdan. Makkár oktavuohta galgá Ruoŧa stáhtas boahtteáiggis leat sámi álbmogii?
Otná oktavuohta ii leat buorre. Vuosttažettiin dát ii leat buorre sámi álbmogii.
Ja dat lea dehálaš deattuhit ahte Duohtavuođakommišuvnna bargu ii leat dušše min historjjá birra. Mii dat vásihit Ruoŧa stáhta politihka váikkuhusaid. Ja oasit dain struktuvrrain mat dáid leat dagahan gávdnojit ain.
Mun geavahan garra sániid go čuoččuhan ahte assimileren dáhpáhuvvá dál ain jagi 2026:s. Dat váikkuha garrasit min kultuvrii.
Sámi mánát sáhttet álgit ruoŧa oahpahusvuogádahkii ealli sámegielain ja go gerget de lea giella sakka hedjonan – dahje leat oalát massán giela. Ruoŧŧa ii ollašuhte iežas geatnegasvuođaid. Gielddat eai (álo) čuovo lága gáibádusaid. Mánát eai oaččo oahpahusa masa sis leat vuoigatvuođat. Iige leat doarvái buorre čuovvoleapmi ja eaige leat makkárge váikkuhusat gielddaide mat eai čuovo lága.
Das ii leat dušše sáhka oahpahusas. Das lea sáhka ovtta álbmoga vejolašvuođaid birra addit iežaset giela boahtte bulvii.
Mii oaidnit eará ovdamearkkaid.
Mii oaidnit vealaheaddji vuogádagaid dálá lágas ja hálddahusain.
Ruoŧŧa ii leat nagodan ráhkadit boraspirehálddašeami, mii sáhttá suddjet sihke boraspiriid ja sámi álbmoga vuoigatvuođaid ja sámi boazodoalu. Eanaš daid váikkuhusaid gártet boazodoallit ieža gierdat– ekonomalaččat, geavatlaččat ja persovnnalaččat. Ja dasa lassin lea erohus got servodat oaidná ja buhtada eará giehtaeallivahágiid dan ektui got buhtadit bohccuid boraspirevahágiid.
Ja mii leat maŋimuš áiggiid vásihan politihkalaš ságastallamiid sápmelaččaid, boazodoalu, ja boazodoalliid ektui maid mun in livčče jáhkán ahte livččii vejolaš moadde jagi dassái. Sánit váikkuhit. Erenoamážit fámolaš olbmuid sániin.
Dát lea oassi historjjálaš dáhpáhusain, maid maid mii fertet dohkkehit. Ruoŧa stáhta lea iežas láhkaásaheami bokte juohkán ja háddjen sámiid. Dat lea čuohcan garrasit, dagahan vealaheami ja olggušteami. Mii dál ain vásihit váikkuhusaid das. Ollu sámit eai beasa geavahit iežaset giela, kultuvrra ja eatnamiid.
Danin ii sáhte earuhit historjjálaš duohtavuođa ja áššiid, dan barggu ektui maid ruoŧŧa bargá dál.
Ja dat guoská Sámediggái maid.
Sámi álbmot beassá válgga bokte válljet. Mii válljet iežamet ovddasteaddjiid ja válljet makkár politihkka Sámedikkis galgá leat. Jienasteaddjit galget sáhttit vuordit ahte jođiheaddjiin maid dat jienastit lea vejolašvuohta čađahit politihkalaš ulbmiliid mat leat sámi servodagas.
Muhto dat ii doaimma ollásit nu odne.
Sámedikki álbmotválljejuvvon jođiheaddjit fertejit dehálaš áššiin jáhkihit Ruoŧa ráđđehusa – maid Ruoŧa eanetlogu álbmot lea válljen – áššiid maid mii háliidat vuoruhit vái oažžut válddi, doaimma ja ekonomalaš eavttuid čađahit daid.
Dat lea demokráhtalaš gillár.
Sámi álbmot beassá válljet iežas ovddasteaddjiid, muhto álbmotválljejuvvon ovddasteaddjiin leat ráddjejuvvon vejolašvuođat čađahit politihka maid jienasteaddjit leat sihtan.
Ráđđehus stivre Sámedikki regulerenreivve, erenoamáš gohččumiid ja ruhtadanmearrádusaid bokte ja dát mearkkaša ahte sámi álbmoga iežas politihkalaš vuoruhan vejolašvuođat gáržžiduvvojit.
Sámediggi ferte ollásit beassat leat sámi álbmoga parlameantan ja galgá sáhttit bargat sámi servodathuksema dárbbuid ektui.
Ruoŧŧa lea dat maŋemuš riika davviriikkain, mii lea ásahan duohtavuođakommišuvnna. Mii leat oaidnán got eará guovlluin lea duohtavuođa ja soabadanproseassa dagahan ja álggahan rievdadusaid.
Danin leat mis stuorra vuordámušat.
Sámi álbmot vuordá dehálaš mearrádusaid.
Mii dáhpáhuvvá dál?
Maid Ruoŧŧa dahká go sin politihka duohtavuohta boahtá ovdán?
Mis leat vuordámuša Ruoŧa ráđđehussii. Mii vuordit beaktilis doaibmabijuid ja vuosttažettiin ahte álggahit daid bargguid.
Muhto mii diehtit mii dáhpáhuvvá go sámi vuoigatvuođat šaddet áigeguovdilat ja digaštallojuvvojit almmolaččat.
Go stáhta guorahallamat ovdanbuktojuvvojit, go historjjálaš boasttuvuođat bohtet ovdán dahje go sámi vuoigatvuođat hástalit ásahuvvon oainnuid eatnamiidda, resurssaide ja oamastanvuoigatvuođaide, de bohciidit garra digaštallamat. De sámit šaddet dávjá gillát vaši, áitagiid ja badjelgeahččanvuođa.
Ruoŧa stáhta fertet diehtit ahte nu dat geavvá – ja ferte leat gearggus vuosttildit daid.
Go das ii leat dušše sáhka ovttaskas olbmuid láhttemis. Dán maiddái fertet ipmirdit historjjálaš oktavuođas.
Váldoservodat lea hui guhká beassan oahppat Ruoŧa servodathuksema birra, mas sámi historjá, sámi vuoigatvuođat ja stáhta iežas (sáme)politihkka dávjá lea váilon dahje lea oktageardánit ovdanbuktojuvvon. Go dát muitalus hástaluvvo, de dávjá vásihit vuostehágu ja suhtu. Muhto dat ii galgga dagahit dan ahte ovttaskas sámit galget gillát vaši, áitagiid ja badjelgeahččanvuođa.
Danin ii leat duohtavuođaproseassa dušše dan birra ahte sámi álbmot galgá oažžut iežas historjjá dohkkehuvvot. Eanetloguservodat galgá beassat diehtit duohtavuođa.
Ruoŧas ferte duostat muitalit buot iežas historjjá birra olles álbmogii.
Dat lea eaktun dasa ahte sámi álbmot ja ruoŧa servodat galget oažžut eará ja buoret oktavuođa.
Sámi álbmot lea ráfálaš álbmot. Mii eat leat goassege soahtan. Mii leat vuostálastán sániiguin, čállosiiguin, organiserema bokte ja garra dáhtu bokte geahččalan oažžut ovdán min áššiid.
Dan mii oaidnit olles min organisašuvdnahistorjjás, 1800-logu loahpa rájes gitta dássážii. Sámit álge organiseret iežas go lágat ja servodatovdáneamit váikkuhedje min eallima, eatnamiid, min gielaid ja min vejolašvuođaid hábmet iežamet boahtteáiggi.
Dát gulahallan lea Sámedikki ásaheami rájes lassánan dađistaga.
Mii leat čállán. Mii leat hupman, Mii leat gulaskuddan, Mii leat čilgen. Mii leat muittuhan vuoigatvuođaid ja Ruoŧa geatnegasvuođaid birra.
Eanaš áššit leat daddjon. Ollu lea čállojuvvon.
Ja odne mii beassat gullat ain eanet ja dehálaš duohtavuođaid.
Dál ferte ođđa áigodat álggahuvvot.
Dál gáibidit daguid.
Dan mii vuordit Ruoŧas dál — riikka mii lohká iežas áigut bealuštit olmmošvuoigatvuođaid, demokratiija ja riikkaidgaskasaš rivttiid. Dát ferte maid guoskat sámi álbmoga ektui.
Dat mii dáhpáhuvvá das ovddos guvlui lea dehálaš. Doppe bohtet hástalusat ja mun jáhkán ahte dat sáhttá leat álgu buoret guvlui.
Mii illudit geahčadit evttohusaid mat sáhttet dagahit duohta rievdadusa.
Sámedikki beales leat mii gergosat váldit ovddasvástádusa ja oassálastit proseassas.
Sámediggi ferte leat diehttelas oassi dan barggus mii álggahuvvo. Dat ii galgga dušše buktit oaiviliid earáid evttohusaide, muhto dat lea sámi álbmoga álbmotválljejuvvon ásahus, mas lea dehálaš bargu boahtteáiggi hábmemii.
Mii illudit ovttas hábmet ođđa boahtteáiggi sámi álbmogii – boahtteáiggi mas min vuoigatvuođat doahttaluvvojit, gos min gielat sáhttet ahtanuššat, mas min kultuvra sáhttá ovdánit, ja mas sámi álbmogis lea duohta vejolašvuohta hábmet iežaset servodaga.
Duohtavuohta ferte boahtit ovdán.
Sámi álbmot galgá dahkat dehálaš mearrádusaid ja dat oaidná bálgá mii čujuha ovddas guvlui Vuoiggalašvuhtii, dat áidna dohkálaš geaidnu maid Ráđđehus sáhttá válljet ja dasto áŋgirit bargat dainna.
Loahpas háliidan giitut buot sámiid, geat lehpet muitalan iežadet muitalusaid; din eallinvásáhusat leat boađusin danin politihkain, mat leat čađahuvvon min sámiid guovdu, ja dn muitalusat leat deháleamos oassi guorahallamis — na olles guorahallama vuođđu ja sisdoallu.
Mun háliidan maid giitit Duohtavuođakommišuvnna, sihke daid geat álge ja daid geat loahpahedje barggu ja diehttelasat din geat olles áiggi lehpet leamaš mielde, dát ii leat leamaš dábálaš stáhta guorahallan, muhto nugo dábálaččat go leat sámi áššit, das lea leamaš eanet juohke áššis.
Giitu go lehpet áŋgirit bargan guorahallamiin.
Sámedikki beales leat mii gergosat álgit bargat boahtte osiin ja illudit buori ovttasbargui min ođđa ráđđehusain.