Giella lea guoddá kulturárbbi ja speadjalastá álbmoga oktasaš eallinoainnu ja árvvuid. Giella sirdá máhtu luonddu ja máilmmi birra.
Sátnevádjasat ja doahpagat bohtet dávjá kultuvrras, muhtumin historjjálaš kultuvrras. Go giella jávká, de jávká seammás earenoamáš máhttu, historjjálaš, vuoiŋŋalaš ja ekologalaš máhttu. Dát máhttu lea vealtameahttumat giela kultuvrralaš oktavuođas, ja sáhttá addit dehálaš ipmárdusaid eará olbmuide.
Sátneriggodagas boahtá ovdán dat mii lea dehálaš birgejupmái eanadagas, birrasis ja dálkkádagas. jurddaš sámegiela sátneriggodaga birra go guoská bohccuid, dálkki ja luonddudáhpáhusaid ektui. Dat mo cealkagat leat huksejuvvon govvida eallinoainnu ja máilmmioainnu. Sámegillii daddjo “heavvanit merrii/jávrái”, iige mearas/jávrris. Seamma láhkai daddjo ahte arvá eatnamii, iige eatnamis. Sámi mánuin leat namat mat govvidit luonddu jahkásaš ritmma.
Sámegielas leat ollu sánit ja dajahusat mat leat čadnon lundui ja johtti eallinvuohkái. Ruoŧagielat dajaldagat nugo ”ha en gås oplockad med någon” dahje ”bättre stämma i bäcken än i ån” leat vuolgán eanadoalloservodagas. Davvi sámegillii sáhttá dadjat “It don leat doppe leamaš goahtemuorran” (it don leat leamašan čurrogin doppe) seamma go eaŋgalasgielas “being a fly on the wall”. Go buohkat bearrašis leat ruovttus de: “buot cizážat leat čoahkis”. Go lea badjelmearálaš dahje menddo sakka liiggástallá juoga, de lea dajahus “dahkat jogaid jávrin”.
Giella lea buorrin ságasteaddjái, ii dušše gulahallangaskaoapmin, muhto maid go giella mearrida olbmo identitehta. Go ii beasa ságastit iežas eatnigiela, de dat heajuda ja stigmatisere. Jos giella gildojuvvo dahje ii dohkkehuvvo skuvllas ja servodagas gos šaddá bajás, de olbmo iešgovva njiedjá. Giella ferte geavahuvvot buot oktavuođain, ii dušše ruovttus, jos galgá ovdánit ja šaddá servodatovdánahtti giellan.
Kultuvra, árbevierut ja sosiála biras leat eaktun olbmuid giellaoahppamii ja dat háliidit dan geavahit dan. Giellajápmu váikkuhusat sáhttet leat earret eará intellektuála goarideapmi, sosiála váttisvuođat ja stuorát psyhkalaš buozalmasvuođa várra. Gielaid vuorbi lea maiddái álbmogiid vuorbmi.
Giella čatná oktii buot osiid min kultuvrras. Go sámi servodat nannejuvvo, de nannejuvvo maiddái giella. Jus oasit sámi servodagas leat jávkan uhkádusat, de lea giella maid uhkiduvvon. Sámegielaid ealáskahttin lea sorjavaš nana sámi eallinbirrasis ja nana sámi kultuvrras. Gievrras, ceavzilis gielat fas govvidit gievrras sámi servodaga ja gievrras sámi kultuvrra.
Teaksta: Marie Enoksson