Iešmearrideami vuoigatvuođas leat golbma oasi:
- Dábálaš politihkalaš prinsihppa
- Okta oassi mii boahtá ovdan riikkaidgaskasaš dološvierus ja
- Okta oassi mii čuovvu geatnegahtton riikkaidgaskasaš konvenšuvnnaid
Iešmearrideami jurdda bohciidii juo 1700-logu čuvgehusáiggis. Iešmearrideami gáibádus lei vuđolaš sihke fránskka ja amerihká revolušuvnnain 1700-logu loahpas.
Máilmmisoađi maŋŋá
Vuosttas máilmmisoađi maŋŋá deattuhuvvui iešmearrideami prinsihppa vái galge eastadit ahte stáhta ii vealahan olbmuid, geain ii leat iežaset stáhta.
ON ovdaolmmoš, Našuvnnaid Lihttu (vuođđuduvvon 1919) čujuhii álbmogiid iešmearridanprinsihppii ideologalaš ja politihkalaš prinsihppan. Maŋŋil nuppi máilmmisoađi ja ON:a ásaheapmi 1945:s, de iešmearrideapmi ii šaddan dušše prinsihppan, muhto vuoigatvuohtan buot álbmogiidda. Iešmearridanvuoigatvuohta boahtá ovdan ON-njuolggain (artihkkal 1 (2) ja 55 ja kapihttalat XI ja XII).
Buot álbmogiin lea vuoigatvuohta iešmearrideapmái. Dan vuoigatvuođa vuođul sii mearridit iežaset politihkalaš sajádaga ja stivrejit iežaset ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš ovdáneami.
Riikkaidgaskasaš rievtti dokumeanttat
Iešmearridanvuoigatvuohta lea ovdanbuktojuvvon golmma resolušuvnnas maid ON váldočoahkkin lea dohkkehan (1960 julggaštus koloniijaid ja daid álbmogiid iehčanasvuohta, 1960 resolušuvdna 1541 (XV) ja 1970 julggaštus stáhtaid ráfálašgaskavuohta).
Buot álbmogiid iešmearridanvuoigatvuođa prinsihppa lea nannejuvvon guovtti guovddáš olmmošvuoigatvuođa dokumeanttas:
- Siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid konvenšuvdna (ICCPR)
- Ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš vuoigatvuođa konvenšuvdna (ICESCR)
Goappaš konvenšuvnnaid vuosttas artihkkaliin boahtá ovdán ahte "Buot álbmogiin lea vuoigatvuohta iešmearrideapmái. Dan vuoigatvuođa vuođul besset sii ieža mearridit iežaset politihkalaš sajádaga ja mearridit iežaset ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš ovdáneami."
Prinsihpas láhkaásahussii
Iešmearridanvuoigatvuohta lea máŋgii nannejuvvon ON duopmostuolus ja čállojuvvui Helssegis Eurohpa dorvvolašvuođa ja ovttasbarggu konferánssa (CSCE) loahppadokumentii jagi 1975. 1990:s mearriduvvui iešmearridanvuoigatvuohta CSCE:a ođđa Eurohpa cealkámušas, ja 1993 ON:a deklarašuvnnas ja doaibmaprográmmas maid Olmmoš vuoigatvuođa máilmmikonferánsa dohkkehii Wienis. Das boahtá ovdán ahte iešmearrideapmi lea deháleamos olmmošvuoigatvuohta. Dat lea eaktun eará olmmošvuoigatvuođaid ja vuođđofriddjavuođaid ollašuhttimii.
Ná lea iešmearrideami jurdda ovdánan prinsihppa áššin dábálaš dohkkehuvvon vuoigatvuohtan, riektenjuolggadussan.