förfallen torvkåta i kaitumfjällen

Sámi kulturárbi

Sámediggi lea láhkaásahusaid (2009:1395) mielde lea sámi kultuvrra hálddašaneiseváldi. Dattetge hálddašit máŋga ruoŧa eiseválddi sámi kultuvrra, sámi kulturárbbi ja kulturbirrasiid.

Kulturárbi leat buot ávnnaslaš ja eahpeávnnaslaš ovdanbuktimat (luottat, bázahusat, dávvirat, huksehusat, birrasat, vuogádagat, struktuvrrat, doaimmat, árbevierut, nammavierut, máhttu jn.) olbmo váikkuheamis. Kulturbirrasat leat oassin kulturárbbis. Dat ii guoskka dušše eanadagaide, muhto maiddái eahpeávnnaslaš dáhpáhusaide nugo báikenamaide ja máidnasiidda. 

Ealli kultuvra mii vássán áigái lea vuođđuduvvon

Sámi kulturárbi gieđahallet sámiid kultuvrra ja historjjá geográfalaš oktavuođas. Kulturárbi govve vássán áiggi ja seammás lea dat otná jurddašanvuogi ja ealli sámekultuvrra vuođđu. Buot lea čadnon oktii. Áššit eai dáhpáhuva soaittáhaga dán áiggi, muhto lea guhkes guhkes ráidu. Máttut ja vássán áigi lea oassin dálá eallimis. Dat lea jurddašanvuohki mii sámiin le oktasaš eará  álgoálbmogiin ja mii dábálaččat earuha  Dat lea jurddašanvuohki, mii sámiin lea oktasaš eará álgoálbmogiiguin ja mii dábálaččat lea earálágan go ođđaáiggi oarjemáilmmi jurddašanvuohki.  

Sámi orohagat

Sámi orohagat leat materiála kulturárbbi ovdamearkkat. Dat leat hábmejuvvon iešguđet ládje iešguđet geográfalaš guovlluin dađe mielde makkár báikkit leat, kultuvrralaš árbevierut, makkár huksenávdnasat dat gávdnojit (beassi, darfi, soahke- dahje goassa muorat, loavdagat jna.). Orohagain maid sirdit sáhtte eai bal juo bázege mearkkat. Bistevaš luondduávnnas orohagat leat áiggi mielde eanaluvvan. Dat mii lea vel báhcán oidnosii goađis sáhttá ovdamearkka dihtii leat árran dahje šattolaš ruonas gudji, mii čájeha dokko leamaš ássanbáiki.

Eahpeávnnaslaš kultuárbi

Muitalandáidda, árbevirolaš musihkka, árbevirolaš máhttu, oskku ja filosofalaš vuogádat, árbevierut, jurdagat ja árvvut, leat eahpeávnnaslaš kulturárbbi ovdamearkkat.

Boahtteáiggi višuvdna

Sámediggi háliida eanet ovddasvástádusa sámi kulturárbbi hálddašeames nugo Norgga ja Suoma Sámedikkiin lea. Suomas ja Norggas gávdno sámi hálddahus ja infrastruktuvra museaid ja arkiivvaid suorggis, muhto ii Ruoŧas. Eanet ovddasvástádusa ulbmil lea hálddašit ja gaskkustit sámi kulturárbbi iežamet historjjá ja árvvuid vuođul.

Eiseválddit sáhtášit bagadallat sámi kulturbirrasiid oamasteaddjiid, main lea stuorra suodjalanárvu ja leat mielde koordineremin sámi kulturhistorjjá ja árbevirolaš máhtu dokumenterema.

Mii háliidit suodjalit, seailluhit ja oainnusmahttit sámi kulturárbbi ja nannet máhtu sámi árbevieru ja historjjá birra. Sámediggi sáhtášii leat čielgaseabbo šiehtadallanbeallin jos eane ovddasvástádusa oččošii dego leanastivrrat. 

Senast uppdaterad: 4 december 2024 av Marie Enoksson.