Dat lea dehálaš váldit vuhtii álgoálbmogiid luonddu ja biras oidnui go mii bargat bistevaš máilmmi ovdii. Álgoálbmogat leat hálddašan luondduriggodagaid duháhiid jagiid ja birgema dihtii leat sorjavaččat dain. Árbediehtu – sámi árbevirolaš diehtu lea dehálaš min eanadaga hálddašeames ja sáhttá váikkuhit olles Ruoŧa dálkkádatheiveheapmái.
Boazodoallu lea dehálaš veahki Ruoŧa biras- ja luonddugáhttenbargui, earret eará go dat lea mihttun dasa ahte lea go eanadat oktilis. Buorre ja doaibmi boazodoallu mearkkaša oktilis ja ekologalaš nana eanadat. Sámit geat dávjá leat luonddus, nugo boazodoallit, meahcásteaddjit, guolásteaddjit jna., leat árrat juo fuomášan iešguđetge rievdadusaid.
Sámi servodat dat lea vuosttažettiin Sámedikki doaibmaplána ulbmiljoavku. Doaibmaplána lea eará servodatoassálastiid várás maid, mat sáhttet dagahit ahte sámi ealáhusat ja sámi kultuvra sáhttá buorebut dustet dálkkádatmuktimiid, maid mii juo vásihat ja daid mat leat vuordimis.
Doaibmaplánas leat dihto doaibmabijut, mat muhtun muddui gáibidit ovttasbarggu báikkálaččat, regionálalaččat, riikkadásis dahje riikkaidgaskasaččat, earret eará eará álgoálbmogiiguin.
Sámedikki oppalaš dálkkádat heivehanulbmilat lea biologalaš máŋggabealatvuođa seailluhemiin bargat ja unnit hearkivuođa fleksibilitehta lasiheami bokte sámiid eanan ja čáziid geavaheamis. Dáid mihttomeriid vuođđun lea Sámedikki eallinbirasprográmma, Eallinbiras, man vuolggasadji lea sámi ollislaš olbmo, luonddu ja eanadaga oaidnu.
Go luonddu ii sáhte earuhit sámi kultuvrras, de lea elešis luondu, mas lea alla biologalaš máŋggabealatvuohta dehálaš eaktun sámi kultuvrra seailumii.
Eiseválddiid dálkkádatheiveheami ulbmilat ja doaibmabijut leat hábmejuvvon nu ahte Sámediggi beroškeahttá das makkár váldi das lea áššis, de dat galgá sáhttit váikkuhit ovdáneapmái. Eanaš oktavuođain mearkkaša dat ahte Sámediggi dárbbaša ovttasbargat eará oasseváldiiguin iešguđet servodatsurggiin. Njeallje doaibmabidjosuorggi leat čállojuvvon ja hábmejuvvon doaibmaplánas.
Evttohuvvon dálkkádatheiveheami doaibmabijut sohpet min biraskvalitehtaulbmiliid bargguiguin, biologalaš máŋggabealatvuođa plána strategiijain (Aichinulbmilat) jagi 2020 ja Agenda 2030.
Sámedikki dálkkádatheivehanbarggu doaibmabidjosuorggit leat:
- Ásahit gulahallan ja máhttojuohkin gaskaomiid
- Eastadit ja hálddašit heahtediliid
- Gávdnat duođaštusaid ja ráđđádallamiin addit rávvagiid
- Nannet eiseválddi dálkkádatheiveheami barggus