Ovttastanovddasvástádus dahje hálddašanovddasvástádu
Guorahallamis Härifrån till evigheten – en långsiktig arkivpolitik för förvaring och kulturarv (SOU 2019:58) evttohuvvo ahte Sámediggi galgá čohkket máhtu vuorkkáin. mat leat álgoálbmot sámiid várás ásahuvvon ja čohkkejuvvon vuorkkáide ja bargat dan ovdii ahte dát fuomášuvvo ja lea olámuttos. Sámediggi galgá maid ovddastit sámi vuorkáberoštumiid eará báikkálaš, regiovnnalaš ja nationála beroštumiid ektui. Muhto das ii galgga leat ovddasvástádus vuorkkáin mat leat stáhta eiseválddiin ja ásahusain. Sámediggi oaivvilda ahte dat maid galggašit leat Sámedikki hálddus.
Sámediggi galggašii leat dat eiseváldi, masa lea biddjon ovddasvástádus čohkket, seailluhit ja dieđalaččat gieđahallat sámi vuorkáčoakkáldagaid. Ovttastahttinovddasvástádus ii leat dat seamma go hálddašanovddasvástádus ja iige seamma čielga ovddasvástádus.
Sámi vuorkámateriálat
Sámi vuorkámateriálat leat dál háddjejuvvon ja bieđganan máŋga iešguđetge vuorkkáide. Vuorkámateriála dieđut eai leat čohkkejuvvon ovtta sadjá. Ovttaskas vuorkkát sáhttet billahuvvat eahpečielga organiserema geažil. Dain leat kultuvrralaš ja dehálaš servodatlaš dieđut ja galggašii čohkket daid ja vurket boahtte áigái. Danin lea dehálaš čielggadit ovddasvástádusa ja dáhkidit guhkit áiggi ruhtadeami sámi vuorkásuorgái.
Sámediggái livčče lunddolaš addit stáhta hálddašanovddasvástádusa čoakkáldagaide, vurkemii ja dieđalaš gieđahallamii sámi vuorkáčoakkáldagain Ruoŧas. Sámi vuorkáčoakkáldagaid sáhttá čohkket ovtta dahje máŋga fysalaš báikái, muhto ii leat hehtte ovttasbarggu eará vuorkáeiseválddiin ja ásahusain nugo ovdamearkka dihtii digitála čovdosiiguin.
Sávaldagat
Sámediggái lea dehálaš nannet sámi infrastruktuvra ja sámi ásahusaid nugo om. Ájtte, Duottar- ja sámemusea ja Galtije, lullisámi kulturguovddáža.
Sámi kulturárbbi gieđahallan galggašii dahkkot ehtálaš ja rievttálaš prinsihpaid vuođul, mat leat vuođđuduvvon riikkaidgaskasaš deklarašuvnnaide ja konvenšuvnnaide mat gusket álgoálbmogiidda. Maiddái stáhta čoakkáldagaid galggašii meannudit seamma prinsihpaid mielde. Oktilaš nationála sámi vuorkáovddasvástádus livčče lunddolaččat soahpan Sámedikki doibmii, mii lea sámi kultuvrra hálddašaneiseváldi.
*Ráđđehus deattuha kulturárbepolitihka proposišuvnnas (Prop. 2016/17:116, s. 176-177) ahte ii oktage stáhta eiseváldái leat biddjon ovddasvástádus čohkket, seailluhit ja gieđahallat vuorkámateriálaid mat gusket álgoálbmot sámiide.